Türkiye’de 5 şehir yer değiştirdi haberi, kentsel planlama ve coğrafi büyüme trendleri açısından ülke gündemine birinci sıradan giriş yaptı. Prof. Dr. Güven Sak’ın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) ve Global Settlement Layer verilerine dayanarak kamuoyuyla paylaştığı çarpıcı analiz, şehirlerimizin 1975–2020 yılları arasındaki 45 yıllık kentsel büyüme ve ağırlık noktası kaymalarını tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi. Göç dalgaları, sanayileşme hamleleri, yeni otoyol hatları ve topoğrafik koşullarla şekillenen bu tarihi süreçte, Türkiye genelindeki illerin yarısından fazlasının (44 il) kentsel yerleşim odağı belirgin şekilde batıya doğru kayış gösterdi. Yapılan matematiksel ve coğrafi hesaplamalar sonucunda en dramatik sınır ve eksen değişimlerinin Muğla, Balıkesir, Konya, Isparta ve Antalya’da yaşandığı tespit edildi.

Muğla Batı Yönlü Büyümede Türkiye Rekorunu Kırdı

Açıklanan resmi veriler incelendiğinde, kentsel alan ağırlık merkezini yaklaşık 7,3 kilometre batıya taşıyan Muğla, Türkiye genelinde en net batı yönlü büyüme kaydeden şehir unvanını aldı. Muğla’nın eşsiz coğrafi yapısı, turizm merkezlerinin kıyı şeritlerinde yoğunlaşması ve Bodrum, Milas, Fethiye gibi batı aksındaki ilçelerin aldığı yoğun iç göç, kentin yerleşim kalbini kalıcı olarak değiştirdi. Şehir merkezinin Menteşe ekseninden kıyı ilçelerine ve batıdaki düzlüklere doğru yönelmesi, kentsel yayılımın sınırlarını yeniden çiziyor. Türkiye’de 5 şehir yer değiştirdi araştırmasında Muğla’nın bu açık ara liderliği, kentin gelecekteki imar planlarının, altyapı projelerinin ve çevre koruma politikalarının ne denli radikal bir dönüşüme ihtiyaç duyduğunu da somut verilerle ortaya koyuyor.

Diğer İllerdeki Eksen Kaymaları ve Uç Noktalar

Raporda yönsel büyüme rekorları kıran diğer illerin verileri de en az Muğla kadar dikkat çekici detaylar barındırıyor. Kentsel yerleşim ekseni kuzeye doğru tam 7,5 kilometre sapan Balıkesir, Türkiye’de en yüksek kuzey yönlü kentsel genişlemeyi kaydeden il oldu. İç Anadolu Bölgesi’nin en köklü ve geniş yüzölçümüne sahip kentlerinden Konya ise kentsel ağırlık merkezinde yaklaşık 4 kilometrelik bir mesafe ile güneye doğru bir kayma tecrübe etti. Genel olarak Türkiye coğrafyasında hakim olan batıya kayma eğiliminin aksine hareket eden Akdeniz’in iki önemli komşusu Isparta ve Antalya ise kentsel büyüme eksenlerini doğu yönüne doğru yaklaşık 5,5 kilometre kaydırarak doğu odaklı büyümede başı çektiler.

Metropollerde Kuzeybatı Aksı Öne Çıkıyor

Türkiye’nin nüfus ve ekonomik açıdan lokomotifi konumunda olan en büyük iki metropolünde de kentsel alanın genişleme yönü oldukça çarpıcı bir simetri yakaladı. Dev mega kent İstanbul’un merkez ağırlık noktası 45 yıllık periyotta yaklaşık 5,4 kilometre batıya ve 3,3 kilometre kuzeye doğru hareket ederek tam bir kuzeybatı aksı çizdi. Başkent Ankara’da da benzer bir kentsel genişleme refleksi görüldü; Ankara’nın kentsel ağırlık noktası yaklaşık 2,9 kilometre batı ve 5,3 kilometre kuzey yönlü bir genişleme kaydederek büyüme eksenini yine kuzeybatıya konumlandırdı.

Bölgesel Eksenler ve Acil Planlama İhtiyacı

Uzmanlar, TEPAV’ın ortaya koyduğu bu bilimsel hesaplamaların sadece akademik bir veri olarak kalmaması gerektiğinin altını çiziyor. Kentlerin ağırlık merkezlerinin kilometrelerce kaymış olması; kentsel dönüşüm stratejileri, yeni hastane ve okul konumlandırmaları, altyapı yatırımları, otoyol projeleri ve organize sanayi bölgelerinin yer seçimi süreçlerinde hayati birer yol haritası sunuyor. Özellikle Muğla gibi ekolojik dengesi hassas, turizm ve tarımın iç içe geçtiği bir kentte, 7,3 kilometrelik batı kaymasının getirdiği nüfus baskısının doğru yönetilmesi, gelecekte yaşanabilecek çevre ve lojistik krizlerinin önüne geçilmesi açısından en kritik dönemeç olarak görülüyor.